Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας, Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής & Ψυχίατρος: Ποιον να επιλέξω;

Στην Ελλάδα, οι αρμοδιότητες και ο επαγγελματικός ρόλος των ειδικών ψυχικής υγείας φαίνεται να αποτελεί θέμα σύγχυσης για πολλούς οι οποίοι χρειάζονται να στραφούν σε κάποιον ειδικό υγείας για ένα ψυχολογικό θέμα που τους απασχολεί. Έτσι, δεν είναι λίγες οι φορές που γίνεται ατυχής επιλογή ενός επαγγελματία με αποτέλεσμα να μην μπορεί να καλύψει τις εκάστοτε ανάγκες.

Ποια είναι λοιπόν η διαφορά στις αρμοδιότητες και τον ρόλο τους;

Ο ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

Ξεκινώντας με τον ψυχολόγο, είναι ο επαγγελματίας υγείας ο οποίος με βάση το νόμο 991/1979 του ελληνικού νομοσχεδίου έχει ως ρόλο να διερευνά όλες τις πτυχές της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης και να αξιολογεί την ανθρώπινη προσωπικότητα και συμπεριφορά έχοντας ως γνώμονα τις καθιερωμένες αρχές και μεθόδους της Επιστήμης της Ψυχολογίας.

  • Τι έχει σπουδάσει ο ψυχολόγος;

Τα προσόντα που χρειάζεται να έχει αφορούν την πανεπιστημιακή κατάρτιση στο πτυχίο της εφαρμοσμένης ψυχολογίας και η άδεια ασκήσεως επαγγέλματος από τον αντίστοιχο δημόσιο φορέα. Η εξειδικευμένη κατάρτιση σε κάποια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση δεν είναι υποχρεωτική από τον νόμο αλλά σχεδόν απαραίτητη αν επιλέξει κάποιος την κατεύθυνση της ψυχοθεραπείας.

Σε αυτό το σημείο είναι απαραίτητο να καταργηθεί ο μύθος ότι ο ψυχολόγος εξασκεί μόνο το επάγγελμα της ψυχοθεραπείας. Η ψυχολογία διευρύνεται την ανθρώπινη λειτουργία και συμπεριφορά και συμπεριλαμβάνει επίσης κλάδους όπως είναι η γνωστική ψυχολογία, η εκπαιδευτική, η σχολική, η νευροψυχολογία ακόμα και το marketing, οι διαφημίσεις κλπ. (βλ. άρθρο τι είναι η ψυχολογία;)

  • Τι δουλειά κάνει ο ψυχολόγος;

Αναλόγως το πλαίσιο στο οποίο εργάζεται (ιδιωτικό ή δημόσιο), ο ψυχολόγος έχει την άδεια, βάση του ελληνικού νομικού πλαισίου,  να διεξάγει την διαδικασία της χρήσης ψυχολογικών τεστ. Ενδεικτικά, ο ψυχολόγος ασχολείται με θέματα όπως η κατάθλιψη, το άγχος, τα σχεσιακά ή οικογενειακά προβλήματα, τις διαταραχές προσωπικότητας, τις συναισθηματικές διαταραχές, τα θέματα αυτοπεποίθησης, αυτοεκτίμησης και στοχοθέτησης ενώ εργάζεται, αναλόγως της εξειδίκευσής του, ατομικά ή ομαδικά σε ιδιωτικό γραφείο ή δημόσιο πλαίσιο με ενήλικες, εφήβους, παιδιά, ζευγάρια και οικογένειες.

Ο ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ

  • Τι έχει σπουδάσει ο ψυχοθεραπευτής;

Η διαφορά του ψυχολόγου με τον ψυχοθεραπευτή έγκειται στην εξειδικευμένη κατάρτιση του δεύτερου. Παρόλο που ο ρόλος του ψυχοθεραπευτή απαιτεί μία παραπάνω εξειδίκευση, στην Ελλάδα δεν έχει ακόμα αναγνωριστεί ως επίσημο επάγγελμα και η εκπαίδευση του δεν έχει συγκεκριμένα κριτήρια. Πραγματοποιείται σε ιδιωτικούς αναγνωρισμένους  εκπαιδευτικούς φορείς ψυχοθεραπείας κυρίως από ψυχολόγους, ψυχιάτρους, συμβούλους, κοινωνικούς λειτουργούς, εκπαιδευτικούς ή και από άλλους συναφείς κλάδους.

  • Τι δουλειά κάνει ο ψυχοθεραπευτής;

Ο ψυχοθεραπευτής, βασιζόμενος στην ψυχοθεραπευτική προσέγγιση στην οποία έχει εκπαιδευτεί, ασκεί την ψυχοθεραπεία για την αντιμετώπιση ψυχικών διαταραχών και προβλημάτων.

Η ψυχοθεραπεία για να επιτευχθεί χρειάζεται ένα σύνολο εφοδίων συμπεριλαμβανομένων της θεραπευτικής σχέσης, της εκπαιδευτικής κατάρτισης του ψυχοθεραπευτή, την εμπειρία του καθώς και την δική του ψυχική κατάσταση.

Βασικά χαρακτηριστικά στην ψυχοθεραπεία αποτελούν η ενεργητική ακρόαση, η αποδοχή όλων των ατόμων και των προβλημάτων, η ενσυναίσθηση, ο σεβασμός, η απουσία κριτικής και η κατανόηση.

Προκειμένου να επιτευχθούν τα παραπάνω, οι ψυχοθεραπευτές καλούνται να έχουν κάνει ή να κάνουν ψυχοθεραπεία και οι ίδιοι για να μπορούν να διαχειριστούν με σεβασμό και επαγγελματισμό τα ζητήματα των θεραπευομένων τους.

Τέλος, ο ψυχοθεραπευτής εργάζεται ατομικά ή ομαδικά σε ιδιωτικό γραφείο ή δημόσιο πλαίσιο με ενήλικες, εφήβους, παιδιά, ζευγάρια και οικογένειες.

Ο ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

  • Τι έχει σπουδάσει ο ψυχίατρος;

Ο ψυχίατρος είναι ο απόφοιτος της ιατρικής σχολής με ειδίκευση στην ψυχιατρική και αρκετά συχνά συνδυασμένη με δεύτερη ειδικότητα την νευρολογία.  Η κυρίως διαφορά του με τον ψυχολόγο και τον ψυχίατρο έγκειται στη δυνατότητα χορήγησης φαρμάκων και στην επίσημη διάγνωση ψυχιατρικών διαταραχών.
Η εκπαιδευτική κατάρτιση του ψυχιάτρου αφορά το βιολογικό ή ειδικότερα το σωματικό κομμάτι το οποίο προκαλεί ή γενικά συνδέεται με την ψυχική υγεία ή τις ψυχικές διαταραχές και είναι εντελώς πλαισιωμένο και συγκεκριμένο καθότι αποτελεί μέρος της ιατρικής επιστήμης.

Οι ψυχιατρικές διαγνώσεις των ψυχιάτρων, κατά κύριο λόγο, βασίζονται στα δύο παγκόσμιας εμβέλειας , εγχειρίδια, το  “Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM)” (Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο των Ψυχικών Διαταραχών), του Αμερικανικού Ψυχιατρικού Συλλόγου American Psychiatric Association) και την “International Classification of Diseases] (ICD)” (Διεθνής ταξινόμηση των Ασθενειών), του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

  • Τι δουλειά κάνει ο ψυχίατρος;

Η υπηρεσία της ψυχιατρικής, με βάση τη φυσιολογία και τη λειτουργία του σώματος, ασχολείται με βαριάς μορφής ψυχιατρικές διαταραχές, όπως οι αγχώδεις διαταραχές, οι διαταραχές προσωπικότητας, η μείζων  καταθλιπτική διαταραχή, οι μαθησιακές δυσκολίες, η ψύχωση, η σχιζοφρένεια, η διπολική διαταραχή, οι διαταραχές διάθεσης, κλπ.

Ο ψυχίατρος εργάζεται είτε σε κλινικό πλαίσιο (π.χ. νοσοκομείο, κέντρο υγείας κλπ.) είτε  σε ιδιωτικό ιατρείο και η αρμοδιότητα του αφορά εξ’ ολοκλήρου τη ψυχιατρική διάγνωση και τη χορήγηση φαρμάκων. Για να παρέχει την υπηρεσία της ψυχοθεραπείας ένας ψυχίατρός απαιτείται να έχει ολοκληρώσει εξειδίκευση σε κάποια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση.

ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

  • Τι έχει σπουδάσει ο σύμβουλος ψυχικής υγείας;

Όπως και στην περίπτωση του ψυχοθεραπευτή, ο σύμβουλος ψυχικής υγείας πραγματοποιεί την εκπαίδευση και τη διαρκώς συνεχιζόμενη κατάρτιση του σε κάποιον ιδιωτικό εκπαιδευτικό φορέα.

Σύμβουλοι ψυχικής υγείας γίνονται κυρίως απόφοιτοι ανθρωπιστικών σχολών και κοινωνικών επιστημών με ενδιαφέρον στην ψυχική υγεία και την επιστήμη της ψυχολογίας. Όπως και στους παραπάνω επαγγελματίες ψυχικής υγείας, ο Σύμβουλος έχει τη δυνατότητα να εξειδικευτεί σε κάποια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση ή να εργαστεί συνθετικά ανάλογα με τις εκάστοτε εξατομικευμένες ανάγκες του κάθε θεραπευόμενου/ης.

  • Τι δουλειά κάνει ο σύμβουλος ψυχικής υγείας;

Ο σύμβουλος ψυχικής υγείας βασίζεται στις αρχές της συμβουλευτικής ψυχολογίας και της ψυχοθεραπείας και η αρμοδιότητα του είναι η ψυχολογική υποστήριξη των ανθρώπων σε δύσκολες καταστάσεις της ζωής και η συμβουλευτική για διάφορα θέματα που αφορούν την ψυχική υγεία, όπως το άγχος, οι κρίσεις πανικού, η εκπαίδευση στη διεκδικητική συμπεριφορά, η ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης κ.α.

Εργάζεται ατομικά ή ομαδικά σε ιδιωτικό γραφείο ή δημόσιο πλαίσιο με ενήλικες, εφήβους, παιδιά, ζευγάρια και οικογένειες.

Καταλήγοντας…

Παρόλο που οι ειδικοί ψυχικής υγείας εντάσσονται σε πολλούς διαφορετικούς κλάδους, φαίνεται ότι οι παγκόσμιες επιστημονικές κοινότητες περιγράφουν τόσο την ψυχοθεραπεία όσο και την ψυχοσύνθεση του ανθρώπου ως ένα βιοψυχοκοινωνικό γεγονός. Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται η σύνθεση όλων των σχολών και ειδικοτήτων για να προσεγγιστούν όλες οι πλευρές της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης,  που χρειάζονται επίλυση.

Αυτός ο λόγος λοιπόν μας οδηγεί στο συμπέρασμα της αναλογίας, της περίπτωσης και του ατόμου. Απλούστερα, ο κάθε ειδικός αποβαίνει χρήσιμος αναλόγως της εξατομικευμένης περίπτωσης και των αναγκών του κάθε ατόμου.

Από την άλλη πλευρά, αυτή η πολύπλευρη διάσταση είναι που απαιτεί τη σωστή εκπαίδευση μαζί με την εξισορρόπηση της ατομικής ψυχικής υγείας των ίδιων των ειδικών αλλά και την εμπειρία τους, για να υπάρξει ένα σωστό και εποικοδομητικό αποτέλεσμα.

Ελένη Δηλάνα